มาตรการชั่วคราวป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง กรณีศึกษาพื้นที่หาดม่วงงาม

หลายพื้นที่เผชิญกับการเปลี่ยนเเปลงชายฝั่ง บางครั้งเกิดการกัดเซาะชายฝั่งเเบบชั่วคราว เมื่อผ่านมรสุมไปชายหาดก็คืนกลับมา เเต่หน่วยงานภาครัฐ กลับดำเนินการก่อสร้างโครงสร้างทางวิศวกรรมเเบบเเข็ง เช่น กำเเพงกันคลื่น จนชายหาดหายไปอย่างถาวร

มาตรการชั่วคราว คืออะไร ?

มาตรการชั่วคราว เป็นหนึ่งในมาตรการเเละวิธีกาป้องกัน รับมือการกัดเซาะชายฝั่ง เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนเสียหายของประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากการกัดเซาะชายฝั่ง ด้วยวิธีการเเบบชั่วคราว ไม่ถาวร กล่าวคือ การดำเนินการป้องกันเเละรับมือการกัดเซาะชายฝั่งด้วยโครงสร้างที่สามารถติดตั้งได้ง่ายก่อนเกิดการกัดเซาะชายฝั่ง ในพื้นที่ที่มีความเสี่ยงภัยกัดเซาะชายฝั่ง เเละอาจก่อให้เกิดความเดือนร้อนเสียหายของประชาชนจากการกัดเซาะชายฝั่ง เเละรื้อถอนโครงสร้างดังกล่าวเมื่อผ่านมรสุมไป เพื่อคืนสภาพชายหาด เเละให้ชายหาดฟื้นฟูสภาพกลับมา

หลักการสำคัญของการป้องกันด้วยมาตรการชั่วคราว

การป้องกันชายฝั่งด้วยมาตรการชั่วคราว มีหลักการสำคัญตามหลักการป้องกันเเละเเก้ไขปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง ที่คณะกรรมการนโยบายเเละเเผนทรัพยากรทางทะเลเเละชายฝั่ง ได้มีมติเห็นชอบเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม 2569 ที่ผ่านมา ดังนี้

• การดำเนินการมาตรการชั่วคราวต้องดำเนินการได้อย่างรวดเร็ว เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชนอย่างทันท่วงที
• การเลือกใช้มาตรการให้เหมาะสมกับปัญหา เเละสภาพพื้นที่ เพื่อลดผลกระทบที่เกิดขึ้นในอนาคต
• สามารถรื้อถอนหรือเคลื่อนย้ายได้ เมื่อสถานการณ์คลี่คลายืเพื่อให้ชายหาดสามารถคืนสภาพกลับมาได้
• ใช้งบประมาณเเละทรัพยากรไม่สูง เนื่องจากเป็นมาตรการเพื่อใช้ในระยะสั้น วัสดุเเละเทคโนโลยีที่ใช้จึงมีต้นทุนต่ำ
• ใช้เพื่อบรรรเทาความเสี่ยงในสถานการณ์เฉพาะหน้า

โดยมาตรการชั่วคราวสามารถมีเกณฑ์ในการพิจารณาดังนี้

• กรณีเกิดการกัดเซาะชายฝั่งอย่างฉับพลันหรือเหตุการณ์ฉุกเฉิน มาตรการชั่วคราวมักถูกมาใช้ในพื้นที่ชายฝั่งที่เกิดการกัดเซาะชายฝั่งอย่างรวดเร็ว เช่น หลังเหตุการณ์พายุ หรือคลื่นซัดฝั่ง ซึ่งอาจทำให้เกิดการกัดเซาะชายฝั่งของหาดเเละหน้าตลิ่งในระยะเวลาอันสั้น เเละฟื้นกลับมา มาตรการชั่วคราวจึงมีบทบาทในการลดความรุนเเรงของคลื่นเเละจำกัดความเสียหายที่เกิดขึ้นได้
• กรณี อยู่ระหว่างการศึกษา ออกเเบบ หรือจัดสรรงบประมาณสำหรับมาตรการถาวร
• กรณีที่มีการกัดเซาะชายฝั่งตามฤดูกาล การกัดเซาะชายฝั่งในประเทศไทย หลายพื้นที่เป็นการเปลี่ยนเเปลงชายฝั่งตามฤดูกาล เช่น กัดเซาะชายฝั่งในช่วงมรสุม เเละคืนสภาพกลับมาภายหลังมรสุม โครงสร้างถาวรอาจส่งผลกระทบต่อสมดุลตะกอนทรายในระยะยาว ดังนั้นมาตรการชั่วคราวจึงเหมาะสมต่อการลดผลกระทบในช่วงมรสุม
• กรณีที่เป็นมาตรการนำร่อง หรือโครงการทดลอง

มาตรการชั่วคราว ณ หาดม่วงงาม

พื้นที่ชายหาดม่วงงาม ตำบลม่วงงาม อำเภอสิงหนคร จังหวัดสงขลา เป็นพื้นที่ที่ถูกประเมินความเสี่ยงภัยการกัดเซาะชายฝั่งอยู่ในระดับรุนเเรงมาก เเละจากากรสำรวจภาคสนาม มีตำเเหน่งเฝ้าระวังการกกัดเซาะชายฝั่งรุนเเรง จนกระทบต่อทรัพย์สินประชาชน เเละโครงสร้างพื้นฐานสาธารณูปโภค จำนวน 2 ตำเเหน่ง ได้เเก่ พื้นที่หมู่ที่ 3 ความยาว 220 เมตร เเละหมู่ที่ 8 ความยาว 100 เมตร

การเตรียมมาตรการชั่วคราวของชุมชนม่วงงาม เริ่มต้นจากการประเมินความเสี่ยงภัยโดยการทำเเผนที่เสี่ยงภัยการกัดเซาะชายฝั่ง(Risk map) เเละการสำรวจพื้นที่จริง เเละมีการกำหนดมาตรการ โดยการหารือร่วมกันของชุมชน เทศบาล นักวิชาการ เเละภาคประชาสังคม จนเกิดเป็นเเผนรับมือภัยจากการกัดเซาะชายฝั่ง โดยใช้มาตรการชั่วคราวของตำบลม่วงงาม

การติดตั้งมาตรการชั่วคราวนี้ มีหลักการสำคัญ คือ

• ต้องอยู่ในพื้่นที่เสี่ยงภัย เเละเป็นจุดเสี่ยงที่ต้องป้องกันเท่านั้น
• เป็นจุดที่มีบ้านเรือน ทรัพย์สิน เเละสาธารณูปโภคที่จำเป็นต้องป้องกัน
• เป็นการวางโครงสร้างชั่วคราวก่อนเกิดภัย เเละรื้อถอนหลังจากหมดมรสุม เพื่อป้องกันการกัดเซาะชายฝั่งในช่วงมรสุม เเละไม่ขัดขวางกระบวนการชายฝั่ง
• ได้รับความยินยอม เเละเห็นชอบจากประชาชนเเละคนในพื้นที่
• มาตรการที่ใช้ต้องติดตั้งเเละรื้อถอนได้โดยง่า

มาตรการชั่วคราวที่นี่ จะมีการดำเนินการโดยการวางถุงกระสอบทรายติดประชิดบ้านที่เผชิญการกัดเซาะชายฝั่งรุนเเรงจำนวน 3 หลัง เเละเมื่อผ่านมรสุมไปจะรื้อถอนโครงสร้างชั่วคราวออก เพื่อให้ชายหาดฟื้นฟูสภาพกลับมา เเละมีการติดตามการเปลี่ยนเเปลงชายฝั่งเเละผลกระทบของมาตรการชั่วคราวก่อนเเละหลัง โดยสำนักงานทรัพยากรทางทะเลเเละชายฝั่ง ที่ 5 ร่วมกับชุมชน

หลังจากนี้ทางชุมชน เเละท้องถิ่นจะร่วมติดตั้งมาตรการชั่วคราว เเละติดตามผลการดำเนินการเเละผลกระทบโดยสำนักงานทรัพยารทางทะเลเเละชายฝั่ง ร่วมกับกลุ่ม Beach for life เพื่อถอดบทเรียน ข้อค้นพบต่างๆจากการดำเนินการ

มาตรการชั่วคราวถือเป็นเเนวทางใหม่ ในการป้องกันชายฝั่ง ที่เน้นการบริหารจัดการ มากกว่าการเอาชนะธรรมชาติด้วยโครงสร้างเเข็ง

โครงการการรับมือความเสี่ยงภัยการกัดเซาะชายฝั่ง ด้วยมาตรการชั่วคราว พื้นที่นำร่องตำบลม่วงงาม ภายใต้โครงการวิทยาศาสตร์พลเมืองเสริมพลังชุมชนชายฝั่งจังหวัดสงขลา ดำเนินการโดยมูลนิธิชุนชนสงขลา กลุ่ม Beach for life เเละความร่วมมือของสำนักงานทรัพยากรทางทะเลเเละชายฝั่งที่ 5 กรมทรัพยากรทางทะเลเเละชายฝั่ง เทศบาลเมืองม่วงงาม สนับสนุนโดยกองทุนสิ่งเเวดล้อมโลก(GEF)